Mike Hoogveld
Co-founder nlmtd
Mike Hoogveld is partner bij nlmtd en expert op het gebied van toekomstbestendig organiseren. Met ruim twintig jaar ervaring als manager en adviseur in een grote verscheidenheid aan organisaties in binnen- en buitenland is Mike ook startup mentor, verricht hij wetenschappelijk onderzoek aan Nyenrode, en doceert hij aan diverse universiteiten en business schools.
Deel dit artikel
Wat als beter eten niet ingewikkelder hoeft te zijn, maar juist eenvoudiger kan zijn? En wat als een van de grootste uitdagingen in de voedseltransitie niet zit in productie of schaarste, maar in hoe we het organiseren? In de podcast Mastering Transitions spraken we met serieondernemer Tom Peeters, oprichter van onder andere Crisp. Zijn verhaal laat zien dat de voedseltransitie niet begint bij technologie of innovatie in de klassieke zin, maar bij het opnieuw inrichten van een systeem dat we als vanzelfsprekend zijn gaan beschouwen.
Van persoonlijke frustratie naar systeeminnovatie
Zoals bij veel transities begint ook dit verhaal klein en persoonlijk. Voor Peeters ontstond het idee voor Crisp vanuit een herkenbaar probleem: als druk gezin kom je al snel uit bij de supermarkt, terwijl de wens eigenlijk beter, verser en lokaler eten is. En dat legt meteen een fundamenteel spanningsveld bloot in ons huidige voedselsysteem. Want hoewel kwalitatief superieur eten volop beschikbaar is bij lokale boeren, kwekers en makers, is het voor consumenten vaak moeilijk toegankelijk. Niet omdat het niet beschikbaar is, maar omdat het systeem er niet op is ingericht. Peeters besloot dat hij dit wilde doorbreken en uit zijn innovatieve aanpak vallen verschillende lessen te halen.
Les 1: De grootste uitdaging in de voedsel transitie is vaak geen aanbod, maar organisatie
Een van de meest interessante inzichten uit het gesprek is dat voedsel in Nederland helemaal niet schaars is. Integendeel: er is een overvloed. Het probleem zit in de distributie. Het huidige systeem is geoptimaliseerd voor schaal, houdbaarheid en efficiëntie: centrale distributiecentra, lange ketens en gestandaardiseerde producten. Dat werkt, maar gaat vaak ten koste van kwaliteit, versheid, transparantie en prijs.
Crisp draaide dit om. In plaats van te vertrekken vanuit het bestaande systeem, begint het bij een andere logica:
- Liever vers dan lang houdbaar;
- Liever van dichtbij dan van ver weg;
- Liever bekend dan anoniem.
De uitdaging zat vervolgens in het organiseren van deze principes op schaal.
Les 2: Wat simpel lijkt, wordt complex zodra je het moet opschalen
Op het eerste gezicht klinkt het eenvoudig: verbind lokale producenten met consumenten. Maar in de praktijk ontstaat complexiteit zodra je dit op grote schaal wilt doen. Niet omdat de afzonderlijke stappen moeilijk zijn (producten inkopen, boodschappen inpakken, transport organiseren), maar omdat alles tegelijkertijd moet werken.
Precies daar zit een belangrijk inzicht voor transities: de complexiteit zit zelden in de onderdelen, maar in de samenhang van die onderdelen. Dat vraagt om een andere manier van denken. Niet in losstaande optimalisaties, maar in het bouwen van een systeem waarin alles op elkaar aansluit.
Les 3: Transities kun je versnellen als je bouwt voor de toekomst, niet voor het heden
Veel organisaties proberen bestaande modellen stap voor stap te verduurzamen. Crisp kiest een andere route: bouwen vanuit het eindbeeld. In plaats van een supermarkt iets beter te maken, is er een model ontwikkeld dat aansluit bij waar de markt naartoe beweegt. Dat heeft een belangrijk voordeel: je hoeft de klant niet te overtuigen van iets onnatuurlijks, maar sluit aan bij een onderliggende beweging. Volgens Peeters volgen succesvolle transities niet de klant, maar anticiperen ze op waar de klant naartoe beweegt.
Een klassiek kip-ei probleem in platformmodellen is echter: wat komt eerst, vraag of aanbod? De oplossing die Crisp koos is even pragmatisch als effectief: begin gewoon. Creëer een eerste versie die werkt, hoe klein ook, en bouw van daaruit verder. Want wachten op perfectie vertraagt verandering.
Les 4: Gedrag verandert niet door overtuiging, maar door ervaring
Een van de grootste uitdagingen in elke transitie is gedragsverandering. Mensen zijn gewoontedieren en zitten daardoor vast in routines – zeker als het gaat om dagelijkse boodschappen. Crisp laat zien dat die verandering niet ontstaat door argumenten, maar door ervaring. Zodra mensen eenmaal beter eten proeven of het gemak ervaren, willen ze niet meer terug. Dat leidt tot een belangrijk uitgangspunt: focus niet op het overtuigen van mensen, maar op het laten ervaren van een beter alternatief. Daarna kan een nieuwe gewoonte ontstaan en volgt de blijvende verandering.
Les 5: Transities vragen om een andere mindset dan traditionele innovatie
Waar veel organisaties zoeken naar unieke ideeën en concurrentievoordeel, kiest Crisp bewust voor een andere benadering: openheid en schaal. In plaats van innovatie te beschermen, draait het om het creëren van een beweging. Want een transitie wordt pas groot als meerdere partijen dezelfde richting op bewegen. En dat vraagt om een fundamenteel andere mindset:
- Niet denken in schaarste maar in groei. Oftewel: Niet beschermen, maar delen.
- Niet optimaliseren wat slecht werkt, maar opschalen wat wel werkt. Dus zoek bewijs voor wat werkt, en doe daar méér van.
Kortom
Misschien wel de belangrijkste reflectie uit het gesprek is dat transities zelden plaatsvinden via een ‘big bang’. Ze ontstaan geleidelijk, als onderstroom. Dat geldt niet alleen voor voedsel, maar ook voor domeinen als energie, zorg en onderwijs. De implicatie is duidelijk: je hoeft niet meteen het hele systeem te veranderen. Maar je moet wel beginnen met bewegen in de juiste richting.
En daarbij zijn de volgende patronen herkenbaar:
- Zie transities als organisatievraagstuk, niet alleen als technologievraag;
- Bouw systemen, geen losse oplossingen;
- Richt je op het laten ervaren in plaats van overtuigen;
- Werk vanuit een toekomstbeeld, niet vanuit het verleden;
- Begin klein, deel wat werkt en schaal dat op
Transities zijn geen vooraf te definiëren projecten met een einddatum. Het zijn dynamische bewegingen die ontstaan doordat steeds meer mensen dezelfde kant op gaan.
Luister de aflevering
Benieuwd naar het volledige verhaal van Tom Peeters, inclusief concrete voorbeelden en inzichten uit de praktijk? Luister dan de aflevering van Mastering Transitions en ontdek hoe de voedseltransitie zich in de praktijk ontvouwt.
