Van aardgas naar waterstof: De organisatieverandering achter de energietransitie bij Gasunie
Uitdaging
Gasunie moet zich voorbereiden op een uitbreiding van haar rol: het beheren van het Nederlandse waterstofnetwerk. Dat vraagt een grondige transformatie van een organisatie die zich altijd volledig heeft gericht op aardgas.
Resultaten
We hebben bijgedragen aan het opzetten van een team om de verandering vorm te geven. Daarmee hebben we de benodigde stappen op het gebied van IT, proces en mens geïnventariseerd, voorbereid en – voor zover al mogelijk – gezet. Zo is de organisatie straks klaar voor de integratie van waterstof binnen Gasunie.
Klant
Gasunie beheert en onderhoudt de infrastructuur voor transport van het Nederlandse aardgas. Het bedrijf speelt een sleutelrol in de energietransitie door te investeren in duurzame energie-infrastructuur. Hynetwork is de dochteronderneming van Gasunie dat verantwoordelijk is voor het aanleggen en beheren van het waterstofnetwerk in Nederland.
In het kort
Gasunie en Hynetwork moeten zich voorbereiden op hun nieuwe rol. De implementatie van waterstof vraagt niet alleen om een technische realisatie, maar ook een organisatorische transformatie. Als onderdeel van een breed team hebben we geïnventariseerd welke veranderingen daarvoor nodig zijn. Vervolgens hebben we meegewerkt in de uitvoering: het neerzetten van de IT, het herontwerpen van de processen en het verzorgen van trainingen en informatiesessies.
Het was een project waarin veel wat nlmtd kenmerkt samenkwam: strategisch meedenken en adviseren, maar vervolgens óók hands-on meewerken in de uitvoering. En dat in een complex speelveld waarin het soms echt pionieren is en je niet bang moet zijn de techniek in te duiken. Heel mooi ook om dit allemaal samen te doen, als onderdeel van zo’n breed team.
Uitdaging
Van het gas af
Nederland heeft de ambitie om van het aardgas af te stappen. Dat betekent echter níet het einde van Gasunie: zowel het landelijke netwerk van leidingen, installaties evenals de ervaring, kennis en expertise van het bedrijf op het gebied van veilig, betrouwbaar en doelmatig transporteren en opslaan van gassen zijn onmisbaar in het energiesysteem van de toekomst. Gasunie gaat zich onder meer richten op het transport en de opslag van waterstof, warmte en CO₂.
Waterstofnetwerk Nederland
Het Rijk gaf Hynetwork, 100% dochteronderneming van Gasunie, de opdracht om het Waterstofnetwerk Nederland te ontwikkelen en beheren. Momenteel werkt Hynetwork aan de aanleg van het netwerk, waarvoor naast nieuwe aanleg deels gebruik wordt gemaakt van de aardgasleidingen die al in de grond liggen. Het netwerk verbindt straks de grote industriële regio’s met elkaar, met waterstofopslag en -importlocaties en met het buitenland.
Van aardgas naar waterstof
De aanleg is slechts een deel van de opgave. Als het waterstofnetwerk straks in gebruik wordt genomen, moet Hynetwork ook klaar zijn voor het beheer daarvan. Dat vraagt om een ander soort organisatie – qua IT, processen én vaardigheden van de medewerkers. Ook vereist het een cultuuromslag: Gasunie richt zich al meer dan zestig jaar op aardgas – hoe zorg je dat de medewerkers openstaan voor de overstap op deze nieuwe energievorm waarvan veel nog onbekend is?
Proces
Samen met Gasunie hebben we een afdeling Business Readiness opgezet. Als team hebben we onderzocht wat voor organisatie je nodig hebt voor het beheer van de nieuwe energie-netwerken en in hoeverre deze verschillen van aardgas. We hebben geïnventariseerd wat dit betekent voor de IT-systemen, de processen en de mensen. Vervolgens zijn we van start gegaan met het voorbereiden van de organisatie (binnen deze drie dimensies) op haar nieuwe rol als onder andere waterstof transport organisatie.
Deepdive in het proces
Business Readiness
Met in eerste instantie een klein team hebben we geholpen met het ontwikkelen en opzetten van een Business Readiness team dat later evolueerde tot een volwaardige afdeling. De Business Readiness afdeling richt zich binnen heel Gasunie op de transformatie van traditioneel aardgastransportbedrijf naar duurzame energie-infrastructuuronderneming. De mensen van deze afdeling ontwikkelen en delen kennis en expertise op het succesvol integreren van diensten voor waterstof, warmte en CO2. Waarbij de kracht zit in het borgen van synergie over de nieuwe energiediensten heen.
Daarnaast traden we als nlmtd meewerkend op binnen het Business Readiness team van Hynetwork en hadden we nauwe samenwerkingen met mensen binnen Gasunie, andere externe partners, en – in het geval van waterstof met de mensen van Hynetwork
De blauwdruk
Er lag al een eerste schets van wat hetzelfde zou blijven en wat moest worden aangepast. Op basis daarvan hebben we een gedetailleerde inventarisatie gemaakt: we hebben het gasmodel gepakt, daar het waterstofmodel op gelegd en per onderdeel getoetst welke veranderingen nodig zijn.
Hierbij werkten we nauw samen met vakmensen uit de organisatie. Per team werden er key users gezocht en zo veel mogelijk vrij gespeeld van aardgas gerelateerde werkzaamheden om samen met het Business Readiness team de nieuwe processen uit te tekenen. Zij stemden dit vervolgens weer af met hun team en/of afdeling: Dit hebben we samen bedacht, wat vinden jullie ervan? Zo kwamen we in nauwe samenwerking tot een blauwdruk van de nieuwe organisatie.
IT-systemen
Op IT-gebied was de uitgangspositie om zoveel mogelijk van de systemen die ook voor aardgas worden gebruikt te blijven gebruiken en deze juist te configureren om het besturen en bewaken van de waterstofleidingen inzichtelijk te krijgen. ICT focust hierbij primair op het ontwikkelen van IT functionaliteit. Bij de voorbereidingen op de ontwikkeling van de IT functionaliteit kwamen uitdagingen naar voren als: Neem je door de tijd organisch maar complex geëvolueerde systemen mee naar je nieuwe waterstofnetwerk? Ga je gasdag hanteren die van 6 uur tot 6 uur loopt of hanteer je de electriciteitsdag die van 12 uur tot 12 uur loopt? Hoe zie je in één oogopslag of je een klep van een gasleiding of een waterstofleiding sluit en hoe hou je dit onderscheid duidelijk? Hier moesten allemaal antwoorden op gevonden worden.
Processen
Wat betreft het opereren van het leidingennetwerk wordt er ook zoveel mogelijk voortgebouwd op bestaande kennis vanuit de aardgas markt. Echter spelen onder meer de fysische verschillen tussen aardgas en waterstof een rol. Zo stroomt aardgas bijvoorbeeld veel langzamer dan waterstof, wat betekent dat je bij aardgas veel meer tijd hebt om een klep te sluiten dan bij waterstof. Maar ook heb je te maken met andere locaties, andere gevaren, en andere hoeveelheden. Om precies in kaart te brengen wat we hetzelfde kunnen doen en wat anders moet zijn alle processen zorgvuldig nagelopen.
Mensen
Vervolgens bekeken we wat dit betekent voor de medewerkers: Welke mensen hebben we straks nodig en wat horen deze mensen allemaal te weten en kunnen? Bij de livegang staat er niet direct een compleet netwerk – het begint met een klein stukje in Rotterdam: Hoeveel operators hebben we daarvoor nodig? En hoeveel accountmanagers? We hebben een organogram gemaakt en per medewerker gekeken: Waar staan ze nu, wanneer gaan we live en welke training en certificering hebben ze dan nodig?
De benodigde stappen zetten
Nadat helemaal helder was wat Hynetwork nog moet doen om klaar te zijn voor het beheer van het waterstofnetwerk, zijn we aan de slag gegaan om de benodigde stappen te zetten. ICT-consultants van Gasunie hebben vervolgens de IT-systemen aangepast en op basis van de nieuwe processen zijn trainingen ontworpen.
Ook hierin spelen de key users een sleutelrol: zij brengen de vaardigheden over op hun collega’s. Een deel van de trainingen is al gegeven, een deel vindt bewust pas plaats als de livegang nadert, zodat de materie niet voor die tijd weer is weggezakt.
De mensen meenemen
Parallel aan dit hele traject werd voortdurend aandacht besteed aan verandermanagement: voor een organisatie die zich al decennia op hetzelfde richt, is het niet eenvoudig om ineens over te stappen op iets nieuws – zéker niet van aardgas naar waterstof. Het opereren van een aardgasnetwerk gaat gepaard met risico’s, waardoor veiligheid cruciaal is. Dit is onderdeel geworden van de cultuur waardoor medewerkers ook kritisch kijken naar het aan de slag gaan met het nog nieuwe, relatief onbekende waterstof.
Het was daarom zaak om ze vanaf het begin mee te nemen in de verandering. In informatiesessies gingen we in op de voor de hand liggende vragen: Wat gaat er gebeuren en wanneer? Wat betekent dat voor mij? Hoe gaat het netwerk eruitzien? Ook hebben we e-learnings en video’s gemaakt die aansluiten bij de doelgroep. Bijvoorbeeld over de verschillen tussen aardgas en waterstof.
Niet alleen interne informatie bereikt de medewerkers, ook het sentiment binnen de samenleving, het nieuws en politieke winden spelen een rol in de adoptie van deze nieuwe energievormen. Het was belangrijk om hier aandachtig naar te luisteren, vragen serieus te nemen, waar mogelijk te beantwoorden en vertrouwen uit te blijven spreken: We gaan het gewoon doen.
Resultaten
Klaar voor de livegang
Zo hebben we tussen januari 2024 en april 2025 stappen gezet in het in gereedheid brengen van Hynetwork voor het beheer van het waterstofnetwerk. De IT-systemen staan klaar, de processen zijn aangepast en er ligt een verander blauwdruk voor de medewerkers: dit gaan ze doen als het netwerk in gebruik wordt genomen en deze training moeten ze nog volgen.
Next steps
In het voorjaar van 2026 is het eerste deel van het landelijke waterstofnetwerk in Rotterdam klaar. Het is de eerste grote mijlpaal in de gefaseerde uitrol van het netwerk, die nog zeker tot 2033 zal duren.
Conclusie
De energietransitie is in volle gang. Het is een megaklus die leunt op technische hoogstandjes en een brede mix aan energiebronnen, waaronder waterstof. Maar het is ook een cultuuromslag die vraagt om interdisciplinaire samenwerking en nieuwe manieren van organiseren. Door de strategische en hands-on inspanning van Gasunie en nlmtd binnen het Business Readinessteam is Hynetwork een stap dichterbij om mee te draaien in het energiesysteem van de toekomst.
Meer weten? Wij werkten hieraan!
