Andrea Vos
Strategic Design Director
Andrea helpt teams en organisaties complexe verandering werkbaar te maken. Met jarenlange ervaring in design leadership en digitale transformatie werkt ze op het snijvlak van strategie en uitvoering. Ze brengt helderheid, ruimt barrières en silo’s uit de weg, en ondersteunt doelgerichte besluitvorming zodat organisaties veerkrachtig en toekomstbestendig blijven.
Carlijn Hutter
Service Designer
Carlijn is service designer en vertaalt maatschappelijke uitdagingen naar praktische, mensgerichte oplossingen. Met design thinking, visuele communicatie en co-creatie brengt zij structuur in complexiteit en verbindt zij mensen en ideeën om beweging mogelijk te maken.
Deel dit artikel
Een ontwerpinterventie om circulair gedrag te stimuleren tijdens stedelijke vernieuwing
Stedelijke vernieuwingsprojecten veroorzaken grote verhuisstromen. Gemeenten herkennen daarin steeds hetzelfde patroon: pieken in grofvuil, afgedankte maar nog bruikbare spullen en extra druk op het afvalsysteem. Met hogere kosten, verlies van grondstoffen en zichtbare overlast in de wijk als gevolg.
In vier gemeenten – Amsterdam, Breda, Rotterdam en Nissewaard – werden ontwerpers gekoppeld aan ambtenaren. In Amsterdam werkten Dagan Cohen en vormgever Jan Willem van den Ban van Changency samen met Evelien Jorna van de directie Afval en Grondstoffen. Na een verkenningsfase volgde een eerste creatieve interventie: een denkdiner. Vervolgens benaderde Cohen Andrea Vos en Carlijn Hutter van nlmtd. Zo ontstond het idee voor Eerste Hulp bij Verhuizing. Samen onderzochten zij hoe het verhuismoment kan worden benut om circulair gedrag te stimuleren.
Anders denken binnen de circulaire economie
Recycling en hergebruik worden steeds gangbaarder, maar de hoogste trede van de R-ladder – bewust minder consumeren – blijft grotendeels onbenut. Terwijl juist daar de grootste impact ligt. Het bredere ontwerpcollectief, geïnitieerd door Slijpstof, waar dit project deel van uitmaakt, stelt daarom die vraag centraal: hoe zorgen we er met positieve interventies voor dat we niet meer consumeren dan nodig? En wat is daarin de rol van gemeenten?
Veel mensen ervaren dat ze te veel spullen hebben. Het verhuismoment biedt een natuurlijk moment voor reflectie. Een gedwongen verhuizing is bovendien voorspelbaar en daarmee een kans waarop een gerichte interventie veel impact kan hebben.
De circulaire uitdaging in de Wildemanbuurt
De Wildemanbuurt in Amsterdam Nieuw-West is gekozen als focusbuurt. De buurt heeft een diverse bewonerssamenstelling: langdurige huurders, ouderen, gezinnen en tijdelijke bewoners zoals antikrakers. Een deel van de bewoners heeft beperkte financiële middelen, verminderde mobiliteit of een klein sociaal netwerk. Tijdelijke bewoners zijn bovendien vaak niet vertrouwd met lokale regels en voorzieningen.
Door de grootschalige stedelijke vernieuwing vinden veel in‑ en uitverhuizingen tegelijk plaats. Dat leidt tot voorspelbaar gedrag: spullen worden snel en massaal weggegooid. Niet omdat bewoners dat willen, maar omdat weggooien de meest zichtbare en gemakkelijkste optie is.
Tegen deze achtergrond formuleerde Changency de vraag: “Hoe kunnen we inwoners van Nieuw-West (met een kleine portemonnee) verleiden en handelingsperspectief bieden om bij verhuizing duurzaam om te gaan met hun spullen en te kiezen voor reparatie, tweedehands, lenen of duurzaam kopen?”
Wat het onderzoek laat zien
Uit ons onderzoek, gericht op de eerste fase van het verhuisproces (de voorbereiding), kwamen drie structurele patronen naar voren:
- Stress stuurt gedrag
Onder stress kiezen mensen automatisch voor de snelste optie: weggooien. - Gebrek aan handelingsperspectief
Wie niet weet waar reparatie, kringloop, weggeven of ophalen mogelijk is – of mobiliteitsdrempels ervaart – ziet maar één directe route: de container. - De fysieke omgeving bepaalt de norm
Eenvoudige en zichtbare opties winnen vaak van alternatieven die extra stappen vragen. Zo kan een stoep vol grofvuil ongemerkt de norm worden.
De interventie: Eerste Hulp Bij Verhuizing (EHBV)
Met een ontwerpende aanpak gingen we de wijk in, spraken met bewoners en brachten hun drempels in kaart. In korte tijd doorliepen we het volledige ontwerpproces: van inzicht naar prototype naar eerste validatie.
EHBV speelt in op de drie factoren door overzicht, handvatten en concrete alternatieven te bieden. De map brengt structuur in een stressvolle periode en inspireert bewoners tot keuzes die anders buiten beeld blijven. Bovendien sluit de map aan bij de latente behoefte om gezien te worden in een periode die, door het gedwongen karakter van de verhuizing, vaak emotioneel beladen is.
Van lokaal experiment naar schaalbare interventie
De eerste testresultaten zijn positief. Op basis daarvan wordt de map verder ontwikkeld en getest in een nog nader te bepalen focusbuurt. Bij positieve validatie kan EHBV worden opgeschaald naar andere wijken en worden geïntegreerd in bredere programma’s voor stedelijke vernieuwing.
Wat we hebben geleerd
Gedwongen verhuizingen bij stedelijke vernieuwing zijn in elke gemeente een kwetsbaar en voorspelbaar moment. Gemeenten kunnen hier actief beleid op maken om bewoners extra ondersteuning te bieden.
Samenwerking met bestaande partners – woningcorporaties, wijkorganisaties en bewonerscommissies – is daarbij essentieel. Zij kunnen de map meegeven en als aanspreekpunt fungeren, zodat bewoners zich gezien voelen. De inhoud van de map is modulair en daardoor schaalbaar: alleen adressen en lokale tips wisselen per buurt.
Wat dit project toevoegt aan de landelijke circulaire transitie
EHBV laat zien dat circulaire gedragsverandering niet begint bij bewustwordingscampagnes, maar bij het wegnemen van drempels die weggooien tot de standaard maken. Geen wijzende vinger, maar een helpende hand tijdens een van de meest stressvolle levensgebeurtenissen.
Door duurzaamheid te framen als slim en goedkoop, bereikt de interventie een bredere doelgroep dan alleen mensen die duurzaamheid al belangrijk vinden. Dat vergroot de potentiële impact. Voor gemeenten en organisaties is EHBV een concreet voorbeeld van hoe mensgericht ontwerp bijdraagt aan de circulaire transitie. Door bewoners actief te betrekken, ontstaat een oplossing die aansluit bij hun realiteit en daadwerkelijk draagvlak creëert.
