Wopke Dost
Director
Wopke brengt een energieke persoonlijkheid mee waarmee ze nieuwe initiatieven opzet en teams laat groeien. Ze behoudt het overzicht binnen grootschalige innovatieprogramma’s en weet haar ervaring in open innovatie, strategie en het startup-ecosysteem te bundelen tot vernieuwende resultaten.
Deel dit artikel
Hoe tech-ecosystemen in Europa nodig zijn voor strategische onafhankelijkheid.
Europa staat op een kantelpunt. Terwijl geopolitieke druk, energievraagstukken en technologische rivaliteit toenemen, wordt één realiteit onmiskenbaar: onze strategische onafhankelijkheid hangt af van de kracht van onze innovatie-ecosystemen. Tijdens een paneldiscussie op WTC 40hrs gingen drie sleutelfiguren — Petra Barendse (Amsterdam Science Park), Rune Theill (Rockstart) en Olivia Hervy (VivaTech) — met elkaar in gesprek. Al snel werd duidelijk hoe urgent de uitdagingen zijn, maar ook hoeveel potentie er ligt om het Europese innovatiesysteem opnieuw vorm te geven door krachten te bundelen.
De Europese paradox: wereldklasse én versnippering
Europa blinkt uit in wetenschap, talent en industrie. We hebben een sterke industrie waar nieuwe technologieën zoals deeptech direct geïntegreerd kunnen worden. Daarnaast behoren onze universiteiten tot de beste ter wereld en leiden we 1,5 keer zoveel talent op als de VS. Zoals Barendse het mooi verwoordde: “Sterke innovatie begint bij sterke wetenschap — en die hebben we.” Toch lopen we achter in de race naar innovatie en schaalgrootte. De oorzaak ligt volgens de panelleden in één woord: versnippering.
27 markten, 27 systemen
Wie als startup in Europa wil schalen, beweegt niet in één markt maar in tientallen parallelle systemen. Voor startups betekent dit dat opschalen neerkomt op navigeren tussen tientallen juridische, fiscale en culturele realiteiten. Hervy vatte het treffend samen: “een start-up die zich in Parijs vestigt, in Duitsland wil aannemen, in de VK wil investeren en in de Nordics wil verkopen, moet door 4 totaal verschillende systemen heen. Dat remt innovatie.”
De hypergeframenteerde Europese markt maakt het voor startups extreem complex om snelheid te behouden, in tegenstelling tot de Amerikaanse markt waar start-ups vrijelijk kunnen schalen binnen één grote thuismarkt.
Ook binnen de innovatiestructuur zelf ontbreekt cohesie. Overal ontstaan losse hubs, programma’s en initiatieven. Nederland telt volgens Barense alleen al 35 verschillende innovatiehubs waardoor je concentratie en kracht verliest. Op Europees niveau is deze lappendeken nog extremer. Elk land, soms elke regio, bouwt zijn eigen mini-ecosysteem. Wetenschap, talent en kapitaal raken verspreid in plaats van versterkt. Terwijl we dat juist zo nodig hebben.
We kunnen niet alleen vertrouwen op overheden. We hebben pensioenfondsen en institutionele investeerders nodig die bereid zijn risico’s te nemen in startups.
De kapitaal kloof
Kapitaal blijft één van de grootste obstakels. Ondanks vooruitgang – volgens Theill zag Denemarken bijvoorbeeld het aantal fondsen groeien van 6 naar 26 – blijft Europa achter in het aantrekken van scale-up kapitaal. Waar Silicon Valley kan bouwen op diepe zakken van institutionele investeerders, blijven Europese institutionele fondsen grotendeels aan de zijlijn. Daarin is Theill helder: “We kunnen niet alleen vertrouwen op overheden. We hebben pensioenfondsen en institutionele investeerders nodig die bereid zijn risico’s te nemen in startups.” Daarnaast speelt het bedrijfsleven ook een sleutelrol. De risicomijdende cultuur van grote corporates belemmert innovatie, terwijl samenwerking met startups juist snelheid en wendbaarheid kan brengen.
De weg vooruit: een driestapsraket
1. Creëer één interne markt. De belofte van een Europese eenheidsmarkt blijft onderbenut. We hebben een uniform regime nodig dat het voor startups makkelijk maakt om te groeien over grenzen heen: een zogenoemd “28e regime. De Europese Commissie werkt hieraan en initiatieven zoals de Digital Sovereignty Summit in Berlijn tonen dat er momentum is volgens Hervy.
2. Kies voor focus, kies voor wereldklasse: minder kleine initiatieven, meer geconcentreerde hubs waar wetenschap, industrie en kapitaal samenkomen op strategische locaties. “We moeten af van versnippering. Bouw sterke, gefocuste gebieden waar we echt wereldklasse kunnen worden.”, aldus Barendse.
3. Activeer institutioneel kapitaal
Laat institutionele investeerders zoals pensioen fondsen en andere grote kapitaalverschaffers hun verantwoordelijkheid nemen. Zij moeten investeren in het Europese ecosysteem. Momenteel belemmert hun risicomijdende cultuur innovatie, terwijl samenwerking met start-ups juist snelheid en werndbaarheid kan brengen. Sterker nog, “als we twee procent van het institutioneel kapitaal vrijmaken, hebben we het hele Europese venture-probleem opgelost” volgens Theill.
Waar Europa kan winnen
Hoewel het panel nuance aanbrengt in de hype rond AI-modellen, werd de potentie van AI-toepassingen breed onderstreept. Hoewel onze AI-infrastructuur niet kan tippen aan die van de VS, zien we veelbelovende groei in AI-toepassingen in Europa en worden we internationaal zichtbaar. “Dankzij ons talent en onze ontwikkelcapaciteit hebben we sterke posities in AI-toepassingen,” aldus Hervy.
Daarnaast liggen er volgens Barendse sterke kansen in quantum computing en semiconductors — technologieën die de basis vormen voor vrijwel alle toekomstige innovaties. Hierin heeft Europa al een sterke positie.
Als Europa ergens echt onderscheidend kan zijn, dan is het op het snijvlak van wetenschap en dieptechnologische toepassingen. Kort gezegd, Europa heeft alles in huis om te winnen: topwetenschap, talent, industriële kracht.
Wat we nodig hebben is moed – de moed om te concentreren in plaats van te verspreiden, om risico’s te nemen in plaats van ze te vermijden, en om samen te werken in plaats van in nationale silo’s te blijven denken. In de slotfase van het panel ging het daarom vooral om het menselijke aspect. Innovatie vraagt om een ander soort denken, samenwerken en durven. Immers, benadrukt Theill, je bouwt geen fabriek in isolatie. Je hebt land, vergunningen, talent, afnemers én kapitaal nodig. De Europese doorbraak begint dus niet bij één technologie, bedrijf of overheid — maar in de verbinding ertussen. En precies daar ligt de sleutel voor een sterker, sneller en geïntegreerd Europees innovatiesysteem. Het ecosysteem bepaalt het succes.
