Lotte Kortbeek
Consultant nlmtd
Lotte is gespecialiseerd in business development, strategieontwikkeling en het opbouwen van strategische samenwerkingen binnen de energietransitie. Ze helpt organisaties complexe uitdagingen te vertalen naar concrete oplossingen met blijvende impact.
Deel dit artikel
Verplicht leesvoer voor iedereen die zich vorige week, bij temperaturen van 39°C in Nederland, afvroeg: gaat dit echt de goede kant op?
Tijdens Transition2026 kwamen ruim 300 bestuurders, ondernemers, wetenschappers en veranderaars samen. Niet om elkaar opnieuw te overtuigen dát de wereld verandert, maar om te bespreken hoe we die verandering kunnen versnellen.
Ja, het ging over klimaat. Maar minstens zo vaak ging het over veiligheid, grondstoffen, betaalbaarheid, leiderschap, vertrouwen en de vraag hoe je mensen in beweging krijgt in een wereld die steeds onvoorspelbaarder wordt.
Misschien was dat wel de belangrijkste conclusie van de dag: de duurzame transitie is allang geen niche meer voor mensen die ‘in duurzaamheid geloven’. Ze raakt inmiddels aan alles: onze economie, onze strategische autonomie, onze manier van leidinggeven en uiteindelijk ook aan onszelf.
Andere taal, dezelfde doelen
Tom Middendorp zette die toon direct neer. De voormalige Commandant der Strijdkrachten keek niet naar duurzaamheid als losstaand thema, maar als onderdeel van een veel grotere verschuiving. Zijn boodschap was even helder als ongemakkelijk: de afgelopen tachtig jaar van stabiliteit, vrede en welvaart waren uitzonderlijk. ‘We bewegen van een tijdperk van overvloed naar schaarste, van samenwerking naar verdeeldheid en van voorspelbaarheid naar verstoring.’
Volgens Middendorp vraagt dat om een andere logica. Niet langer alleen optimaliseren op efficiency en kosten, maar bouwen aan weerbaarheid. ‘Want’, zo waarschuwde hij, ‘systemen die alleen efficiënt zijn ingericht, worden kwetsbaar zodra de wereld turbulent wordt. De prijs van niet-weerbaar zijn is vele malen hoger dan de prijs van investeren in weerbaarheid.’
Daarmee gaf hij een nieuw frame aan de transitie. Investeren in duurzame energie is niet alleen goed voor het klimaat, maar ook voor energieonafhankelijkheid, geopolitieke stabiliteit en economische kansen. Of, zoals hij het verwoordde: ‘de opdracht van deze generatie is niet alleen welvaart behouden, maar weerbaarheid bouwen voor de generaties na ons.’
Circulariteit als strategische noodzaak
Diezelfde verschuiving kwam terug in het gesprek over circulariteit met Klaske Kruk (Directeur, NVCE) en Harald Tepper (Director Sustainable Business, Philips). Ook daar klonk: circulariteit is geen nice-to-have meer, maar een strategische noodzaak. Grondstoffen zijn machtsmiddelen geworden. China begreep dat vroeg, de Verenigde Staten bewegen snel, en Europa kan zich geen afwachtende houding veroorloven. ‘Misschien moeten we minder spreken over een duurzaamheidsmanager en meer over een materiaal- en energiestrateeg.’
Die zin van Tepper bleef hangen, omdat hij precies vangt wat op Transition2026 steeds terugkwam: de taal van de transitie verandert. Wie circulariteit wil versnellen, moet niet alleen praten over morele verantwoordelijkheid, maar ook over risico, marge, leveringszekerheid en continuïteit. Niet omdat het klimaat minder belangrijk is geworden, maar omdat argumenten pas gaan landen als ze aansluiten op de werkelijkheid van bestuurders, inkopers, CFO’s en ondernemers.
De economie achter de transitie
Sandra Phlippen, Chief Sustainability Officer bij ABN AMRO, maakte dat economische verhaal nog concreter. Zij keek naar de vraag waarom het ESG-momentum van de afgelopen jaren is afgekoeld. Haar antwoord was verrassend pragmatisch: niet alleen politiek of beleid heeft het feestje verstoord, maar vooral de rente. ‘Duurzame investeringen zijn extreem rentegevoelig. Ze vragen veel kapitaal vooraf, terwijl fossiele systemen historisch al in de markt zijn ingebed.’
Maar haar verhaal was zeker niet somber. Integendeel. Ze liet zien hoe olieprijsschokken de overstap naar elektrisch vervoer versnellen, hoe China clean-tech op enorme schaal uitbouwt en hoe landen met meer hernieuwbare energie minder kwetsbaar worden voor gasprijzen. Spanje en Italië vormden daarbij een helder voorbeeld: hoe kleiner de rol van gas in de elektriciteitsmix, hoe minder gevoelig stroomprijzen worden voor geopolitieke schokken. ‘Een bank redt de planeet niet, maar een bank kan wel de transitie financieren.’
Leiderschap in een weerbarstige praktijk
Ook bij Cindy Kroon, CEO van Vattenfall Nederland, ging het niet om simpele antwoorden. ‘Wind, zon, warmte, opslag, carbon capture and storage, waarschijnlijk hebben we het allemaal nodig’, zei ze. Juist daarom is het volgens haar zo belangrijk om het verhaal achter de transitie beter te vertellen. Niet alleen het hoe, maar vooral het waarom. ‘Waar ik me vooral mee bezighoud, is het vertellen van het verhaal: waar we heen moeten, waarom dat nodig is en wat het ons oplevert.’
Kroon benoemde ook de spanning waar veel organisaties middenin zitten. De ambitie is groot, maar de praktijk is weerbarstig. ‘Klanten willen wel, bedrijven willen wel, technologie is er vaak al, maar betaalbaarheid, infrastructuur, beleid en vertrouwen bepalen of de versnelling ook echt lukt.’
Waar Sandra Phlippen eerder liet zien hoe sterk de transitie afhankelijk is van kapitaal, rente en betaalbaarheid, bracht Quirine de Weerd, voormalig CSO bij Lidl en sinds kort Directeur Duurzame Landbouw en Natuur bij RVO, die economische realiteit terug naar de praktijk van uitvoering. Bij Lidl begon ze ooit zonder uitgekristalliseerde duurzaamheidsstrategie. Niet met het grootste of meest controversiële onderwerp, maar met voedselverspilling: concreet, herkenbaar en intern moeilijk tegen te zijn. ‘Alles was duurzaamheid en niets was duurzaamheid. Dus we moesten keuzes maken: waar gaan we wel op sturen, en waar niet?’
Haar les was even praktisch als krachtig: ‘zorg dat de basis op orde is, creëer daarna ruimte voor strategie en zoek steeds naar je cirkel van invloed. Verandering vraagt visie, maar ook legitimiteit, kleine successen en mensen die het gewoon gaan doen.’ En misschien het belangrijkste: ‘laat je door niets of niemand tegenhouden.’
Hoop zit in de onderstroom
Aan het einde van de dag bracht Jan Rotmans alle lijnen samen. Hoopvol, persoonlijk en urgent tegelijk. Hij sprak over geopolitieke verschuivingen, economische kantelpunten, democratische druk en ecologische grenzen. Maar zijn grootste bron van hoop zat niet in beleid of technologie. Die zat in de onderstroom. ‘Alles wat we groot willen hebben, bestaat al klein. En alles wat nu groot is, is ooit klein begonnen.’
Die onderstroom was de hele dag voelbaar. In verhalen over lokale energieoplossingen, circulaire ketens, elektrische luchtvaart, nieuwe plastics, kweekvlees, herbruikbare verpakkingen en energieopslag in ziekenhuizen. Vaak nog klein, maar precies daar ontstaat de toekomst die later vanzelfsprekend kan worden.
Rotmans bracht de dag ook terug naar de persoonlijke laag. Want transitie gaat niet alleen over systemen, markten en technologie. Het gaat ook over angst, moed, zingeving en de vraag of we zelf bereid zijn te veranderen. ‘Kennis is nodig, maar niet voldoende. Mensen komen pas in actie als ze geraakt worden.’
Beginnen zonder volledige zekerheid
Dat maakte Transition2026 meer dan een congres over duurzaamheid. Het was een dag over volwassen worden in een tijd van kanteling. Over de noodzaak om duurzaamheid te verbinden aan economie, veiligheid en dagelijkse praktijk. En over leiderschap dat niet alles dichtregelt, maar richting geeft, ruimte maakt en mensen uitnodigt om mee te bewegen.
Wie de dag moest samenvatten in één gevoel, kwam misschien uit op dit: de transitie is ingewikkeld, soms frustrerend en zeker niet vanzelfsprekend. Maar ze is ook springlevend. In boardrooms, bij banken, in supermarkten, bij energiebedrijven, in start-ups, bij overheden en in al die mensen die weigeren te wachten tot iemand anders begint.
Misschien was dat wel de belangrijkste boodschap van Transition2026: je hoeft niet alles zeker te weten om te beginnen. De transitie vraagt geen perfecte routekaart, maar mensen en organisaties die durven bouwen, proberen, leren en doorzetten. En wie na deze warme, volle dag in Felix Meritis naar buiten liep, wist dat dit gesprek nog lang niet klaar is. Op naar Transition2027, waar de vraag niet zal zijn óf we verder bouwen, maar hoe snel.
